Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy theo luật mới tại Việt Nam

Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy là nền tảng giúp mọi gia đình, doanh nghiệp và công trình giảm tối đa nguy cơ cháy nổ. Từ ngày 01/7/2025, các nguyên tắc PCCC tại Việt Nam được quy định trong Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15. Phong Thịnh Door tổng hợp quy định PCCC mới nhất, phương châm 4 tại chỗ và cách áp dụng trong nhà ở, nhà xưởng, chung cư, trường học.

Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy tại Việt Nam theo quy định mới

Trước khi đi vào từng nguyên tắc, bạn cần biết khung pháp lý hiện hành, vì nhiều tài liệu trên mạng vẫn trích dẫn luật cũ đã hết hiệu lực. Ba phần dưới đây giúp bạn nắm nhanh căn cứ pháp lý.

• Những thay đổi của Luật số 55/2024/QH15 so với quy định cũ

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025. Luật này thay thế Luật Phòng cháy và chữa cháy số 27/2001/QH10 (đã sửa đổi năm 2013). Điểm khác biệt lớn nhất là phạm vi điều chỉnh được mở rộng sang cứu hộ cứu nạn.

• Nguyên tắc PCCC và yêu cầu tuân thủ theo quy định pháp luật

Nguyên tắc PCCC là những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt mọi hoạt động phòng cháy và chữa cháy. Đây không phải khuyến nghị mang tính tham khảo. Cá nhân, hộ gia đình, cơ quan và doanh nghiệp đều có trách nhiệm thực hiện theo luật. Vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí chịu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài luật, bạn nên tra thêm các văn bản kỹ thuật sau:

• Nghị định 105/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của luật mới.
• QCVN 06:2022/BXD (kèm sửa đổi 1:2023) là quy chuẩn phòng cháy về an toàn cháy cho nhà và công trình, áp dụng khi thiết kế và thẩm duyệt.
• TCVN 3890:2023 là tiêu chuẩn PCCC về trang bị, bố trí, kiểm tra và bảo dưỡng phương tiện chữa cháy.

4 Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản và cách thực hiện

Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản dưới đây là tinh thần xuyên suốt của luật, kế thừa từ luật cũ và tiếp tục được bảo đảm trong hoạt động PCCC hiện nay. Mỗi nguyên tắc đều có lý do thực tiễn đi kèm.

• Thứ nhất, vai trò của sức mạnh tổng hợp toàn dân trong PCCC

Phòng cháy chữa cháy là hoạt động xã hội rộng lớn, liên quan trực tiếp đến đời sống. Vì vậy đây là sự nghiệp của toàn dân, là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cơ sở, gia đình và từng cá nhân .Lực lượng cảnh sát PCCC và CNCH giữ vai trò nòng cốt trong quản lý nhà nước. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền, bộ ngành, lực lượng chuyên nghiệp, dân phòng và lực lượng PCCC cơ sở.

• Thứ hai, phòng ngừa cháy là nguyên tắc được ưu tiên

Phòng ngừa là áp dụng tổng hợp các giải pháp tổ chức và kỹ thuật để loại trừ nguyên nhân và điều kiện gây cháy, hướng tới việc ngăn chặn cháy nổ ngay từ đầu. Phòng ngừa tốt còn tạo điều kiện để công tác chữa cháy chủ động, cứu người, cứu tài sản và ngăn cháy lan. Đây là yếu tố quyết định, vì khi đám cháy đã xảy ra thì thiệt hại về người và tài sản gần như không thể tránh khỏi.

• Thứ ba, chuẩn bị sẵn sàng để chữa cháy kịp thời

Nguyên tắc này thể hiện tính chủ động: phải chuẩn bị sẵn lực lượng, phương tiện, phương án và các điều kiện khác. Mỗi vụ cháy có đặc điểm khác nhau nên cần: Tổ chức trực và huấn luyện PCCC thường xuyên; Xây dựng phương án thoát nạn và phương án chữa cháy phù hợp từng loại hình cơ sở, khu dân cư; Trang bị bình chữa cháy và phương tiện cần thiết đáp ứng yêu cầu thực tế.

•  Thứ tư, thực hiện PCCC bằng lực lượng và phương tiện tại chỗ

Cháy có thể xảy ra ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào khi hội đủ chất cháy, nguồn nhiệt và chất oxy hóa. Đám cháy lại diễn biến rất nhanh, nên lực lượng và phương tiện tại chỗ phải là lực lượng ứng cứu đầu tiên. Thực tiễn cho thấy phòng ngừa hiệu quả bắt đầu từ cơ sở, phát hiện và chữa cháy khẩn trương cũng phải từ cơ sở.

Phương châm 4 tại chỗ trong công tác PCCC

Nếu bốn nguyên tắc là tư tưởng chỉ đạo thì phương châm 4 tại chỗ là cách triển khai cụ thể tại từng cơ sở. Hiểu đúng phương châm này giúp bạn xây dựng quy trình phù hợp cho gia đình hoặc doanh nghiệp.

Nội dung của phương châm 4 tại chỗ

4 tại chỗ bao gồm:

• Chỉ huy tại chỗ: người đứng đầu cơ sở chủ động điều hành ngay khi có cháy.
• Lực lượng tại chỗ: đội PCCC cơ sở, dân phòng, nhân viên đã được huấn luyện.
• Phương tiện tại chỗ: bình chữa cháy, vòi, họng nước và các thiết bị sẵn có.
• Hậu cần tại chỗ: nước, điện, nhu yếu phẩm và điều kiện phục vụ chữa cháy, cứu nạn.

Mục tiêu là chữa cháy ban đầu thật nhanh, trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến nơi.

Tam giác cháy và cách ngăn chặn cháy nổ từ gốc

Đám cháy chỉ phát sinh khi có đủ ba yếu tố của tam giác cháy: chất cháy, nguồn nhiệt và chất oxy hóa (thường là oxy trong không khí). Chỉ cần loại bỏ một trong ba, đám cháy sẽ không xảy ra hoặc bị dập tắt đám cháy.

Ví dụ: để xa vật liệu dễ cháy khỏi bếp (tách chất cháy), rút phích cắm khi không dùng (loại nguồn nhiệt), hoặc dùng chăn chữa cháy trùm kín (cắt oxy). Những nguyên lý này được áp dụng ngay trong ngôi nhà của bạn.

Nguyên tắc PCCC trong nhà ở và gia đình

Hầu hết các vụ cháy trong dân cư liên quan đến chập điện hoặc sự bất cẩn. Vì vậy, nguyên tắc PCCC trong nhà nên được cụ thể hóa thành thói quen hằng ngày. Dưới đây là các nhóm việc quan trọng nhất trong gia đình.

Sử dụng điện, bếp và gas an toàn:

• Khi ra khỏi nhà hoặc phòng làm việc, rút phích cắm các thiết bị điện. Không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm.
• Bố trí hệ thống điện, bếp đun nấu, nơi thờ cúng an toàn; để chất cháy xa nguồn lửa và nguồn nhiệt.
• Dùng bếp gas và thiết bị áp lực đúng quy trình kỹ thuật, không sang chiết gas trái phép, không dùng bình gas cũ, rỉ sét.
• Khi hàn, cắt kim loại, che chắn hoặc di dời vật dễ cháy ra nơi an toàn trước.
• Không sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hàng nguy hiểm về cháy nổ khi chưa được cấp phép.
• Thực hiện kiểm tra an toàn dây điện, ổ cắm, bếp, bình gas định kỳ.

Bố trí lối thoát nạn và phương tiện chữa cháy ban đầu:

• Bố trí lối thoát nạn thông thoáng, không chất đồ chắn cửa, ban công, cầu thang.
• Đặt bình chữa cháy ở nơi dễ thấy, dễ lấy và biết cách sử dụng.
• Cân nhắc lắp hệ thống báo cháy tự động hoặc đầu báo khói độc lập cho nhà ở.
• Không tự ý tháo gỡ trụ nước chữa cháy ở lề đường.

Xử lý trong những phút đầu khi xảy ra cháy:

• Nhanh chóng gọi 114, số của lực lượng cảnh sát PCCC và CNCH.
• Nếu rò rỉ gas: khóa van bình, mở hết cửa cho gas thoát ra ngoài, tuyệt đối không bật công tắc điện hay bật lửa.
• Nếu đám cháy còn nhỏ, dùng bình chữa cháy để chữa cháy ban đầu; nếu lớn, ưu tiên thoát nạn an toàn.

Ngoài thói quen sinh hoạt, chính các bộ phận của ngôi nhà, đặc biệt là cửa, cũng quyết định khả năng ngăn cháy lan và tạo thời gian thoát hiểm.

Nên chọn loại cửa nào để ngôi nhà vừa đẹp vừa an toàn cháy nổ?

Khi thiết kế hoặc cải tạo nhà, nhiều người chọn cửa theo thẩm mỹ và giá thành mà quên yếu tố an toàn. Phần này, Phong Thịnh Door giúp bạn phân biệt loại cửa nào dùng cho khu vực nào.

So sánh cửa chống cháy, cửa gỗ công nghiệp và cửa nhựa

Trường hợp sử dụng cửa phòng ngủ, cửa nhà vệ sinh và cửa chống cháy

Trong khu vực sinh hoạt thông thường, bạn hoàn toàn có thể chọn mẫu cửa phòng ngủ đẹp, hoặc cửa gỗ công nghiệp để phối nội thất. Nếu ngân sách hạn chế, dòng cửa gỗ giá rẻ là lựa chọn đáng cân nhắc. Bạn cũng có thể tham khảo thêm các mẫu cửa phòng ngủ đẹp để chọn phong cách phù hợp.

Với khu vực ẩm ướt, cửa nhựa nhà vệ sinh và cửa nhựa toilet được ưa chuộng nhờ chống ẩm tốt; nhiều gia đình chọn cửa nhựa Hàn Quốc vì kiểu dáng hiện đại.

Tuy nhiên, các loại cửa trên phục vụ thẩm mỹ và công năng, không thay thế được cửa chống cháy. Tại những vị trí mà thiết kế hoặc kết quả thẩm duyệt PCCC yêu cầu ngăn cháy, bạn bắt buộc dùng cửa chống cháy đạt yêu cầu.

Lý do nên chọn cửa chống cháy tại Phong Thịnh Door

Phong Thịnh Door cung cấp cửa chống cháy và cửa thoát hiểm có hồ sơ kiểm định, phù hợp cho nhà ở, chung cư, nhà xưởng và công trình công cộng. Đội ngũ tư vấn sẽ giúp bạn chọn đúng giới hạn chịu lửa, kích thước và phụ kiện theo yêu cầu thiết kế công trình, thuận lợi cho khâu nghiệm thu PCCC.

Sau khi nắm nguyên tắc ở quy mô gia đình, bạn có thể mở rộng sang các loại công trình khác, nơi yêu cầu chặt chẽ hơn.

Nguyên tắc PCCC trong chung cư, nhà xưởng và trường học

Mỗi loại hình có đặc thù về mật độ người, tải trọng cháy và nguy cơ khác nhau, vì vậy cách áp dụng nguyên tắc cũng cần điều chỉnh tương ứng.

Nguyên tắc PCCC đối với cư dân chung cư

Nguyên tắc PCCC trong chung cư tập trung vào an toàn dùng chung:

• Không chất đồ ở hành lang, cầu thang bộ, lối thoát nạn.
• Không khóa, chèn hoặc tự ý thay cửa thoát hiểm và cửa ngăn cháy.
• Không để xe điện sạc qua đêm ở khu vực chung hoặc lối đi.
• Biết vị trí thang thoát hiểm và không dùng thang máy khi có cháy.

Yêu cầu PCCC đối với nhà xưởng

Nguyên tắc PCCC trong nhà xưởng gắn chặt với an toàn lao động và quản lý rủi ro cháy. Cho doanh nghiệp, các việc cần làm gồm:

• Xác định phân loại nguy hiểm cháy nổ của khu vực sản xuất, kho bãi.
• Đảm bảo bậc chịu lửa của công trình, ngăn cháy lan giữa các khu vực.
• Trang bị hệ thống báo cháy tự động, hệ thống sprinkler và bình chữa cháy theo TCVN và theo QCVN 06.
• Tổ chức huấn luyện PCCC định kỳ cho công nhân và đội PCCC cơ sở.

Công tác chuẩn bị PCCC tại trường học

Nguyên tắc PCCC trong trường học ưu tiên bảo vệ học sinh: treo sơ đồ thoát nạn tại từng lớp, giữ hành lang thông thoáng, kiểm tra hệ thống điện phòng thí nghiệm, nhà bếp, và tổ chức diễn tập thoát nạn hằng năm cho cả giáo viên lẫn học sinh.

Bảng dưới đây tóm tắt điểm khác biệt:

Nguyên tắc PCCC công trình từ thiết kế đến vận hành

Nguyên tắc PCCC công trình chỉ hiệu quả khi được đặt ra từ giai đoạn thiết kế và duy trì suốt vòng đời công trình.

• Yêu cầu PCCC trong thiết kế và thẩm duyệt công trình

Công trình thuộc diện phải thẩm duyệt cần có thiết kế về PCCC được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận trước khi thi công. Thiết kế phải đáp ứng yêu cầu PCCC về khoảng cách an toàn, bậc chịu lửa, ngăn cháy, giao thông chữa cháy và hệ thống kỹ thuật, căn cứ vào QCVN 06:2022/BXD.

• Vai trò của nghiệm thu PCCC trước khi đưa công trình vào sử dụng

Nghiệm thu PCCC xác nhận công trình đã thi công đúng thiết kế được duyệt. Công trình thuộc diện quản lý chưa nghiệm thu hoặc chưa đủ điều kiện an toàn thì không được đưa vào sử dụng. Đây là quy định bắt buộc, không phải thủ tục hình thức.

• Quản lý rủi ro cháy và duy trì huấn luyện PCCC

Sau khi đưa vào sử dụng, chủ đầu tư và đơn vị quản lý cần kiểm tra an toàn định kỳ, bảo dưỡng phương tiện, cập nhật phương án và huấn luyện PCCC thường xuyên. Đây là bước giữ cho hệ thống luôn ở trạng thái sẵn sàng.

Những câu hỏi thường gặp về nguyên tắc phòng cháy chữa cháy

Dưới đây là ba câu hỏi được tìm kiếm nhiều nhất.

1. Nguyên tắc PCCC có bắt buộc với hộ gia đình không?

Có. Luật quy định trách nhiệm PCCC đối với mọi cá nhân, hộ gia đình. Mức độ yêu cầu về hồ sơ, thẩm duyệt thay đổi theo quy mô và tính chất nhà ở, nhưng nguyên tắc phòng ngừa và sẵn sàng ứng cứu thì áp dụng cho tất cả.

2. Số điện thoại báo cháy tại Việt Nam là bao nhiêu?

Số 114 là tổng đài của lực lượng cảnh sát PCCC và CNCH. Bạn nên báo rõ địa chỉ, quy mô đám cháy, có người mắc kẹt hay không.

3. Cửa chống cháy có cần thiết cho nhà ở không?

Với nhà ở riêng lẻ nhỏ, không phải vị trí nào cũng bắt buộc. Nhưng với nhà nhiều tầng, nhà kết hợp kinh doanh, chung cư hoặc khu vực cần ngăn cháy theo thiết kế, cửa chống cháy giúp kéo dài thời gian thoát nạn và hạn chế cháy lan.

Tóm lại, nguyên tắc phòng cháy chữa cháy xoay quanh bốn ý: huy động toàn dân, lấy phòng ngừa là chính, chuẩn bị sẵn sàng và thực hiện bằng lực lượng, phương tiện tại chỗ. Bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay bằng ba việc: rà soát điện, bếp, gas trong nhà; giữ thông thoáng lối thoát nạn; và lưu số 114. Với doanh nghiệp và công trình, hãy đối chiếu quy định PCCC theo luật mới, QCVN 06:2022/BXD và TCVN 3890:2023.